Çocukluk Solduğunda: Kreşlerde Şiddetin Renk Körlüğü – 3
Bazı renkler gözle değil, ruhla görülür.
Çocukluk tam da böyledir. Ne tam parlak ne de bütünüyle kırılgan… Ta ki biri o dünyaya sertçe dokunana kadar.
Kreş ve anaokullarında yaşanan şiddet vakalarına bakarken çoğu zaman kameraya, kayda, delile odaklanıyoruz. Oysa çocuk dünyasında kayıt altına alınan şey görüntü değil; bedensel bir hafızadır. Travma literatürünün uzun süredir söylediği gibi, çocuk yaşananı hatırlamaz; taşır. Bessel van der Kolk’un ifadesiyle beden, söze dökülemeyeni saklamayı sürdürür.
Renksizleşme: Çocuğun Kendini Geri Çekmesi
Şiddete maruz kalan çocuk çoğu zaman bağırmaz. Aksine sessizleşir. Oyun durur, hayal gücü daralır, bakışlar boşlukta gezinir. John Bowlby’nin bağlanma kuramı, bu geri çekilmeyi bir kopuş olarak değil, çocuğun kendini koruma biçimi olarak tanımlar. Dünya güvenilir olmaktan çıktığında, çocuk da dünyayla arasına mesafe koyar.
Bu mesafe griye benzer.
Ne tam karanlık ne de aydınlık.
Sadece silik.
Kırmızı ve Siyah: Alarm Hâlindeki Beden
Bazı çocuklar için travma sessizlik değil, taşmadır. Ani öfke patlamaları, kontrolsüz ağlama krizleri ya da karanlıktan yoğun korku… Bunlar çoğu zaman “yaramazlık” etiketiyle açıklanır. Oysa sinirbilim bize şunu söyler: Bu tepkiler ahlaki değil, biyolojiktir. Tehdit algısı sürekli açık kalan beden, kırmızıya boyanır. Siyah ise çocuğun artık kendini güvende hissetmediği mekânları temsil eder.
Okul, bu noktada yalnızca bir bina olmaktan çıkar; korkunun adresi hâline gelir.
Sarı: Bekleyişin ve Kaygının Rengi
Okula gitme saatleri yaklaştığında başlayan karın ağrıları, mide bulantıları ya da sebepsiz ağlamalar… Freud’dan bu yana bilinen bir gerçek vardır: Zihin söyleyemediğini bedene söyletir. Çocuğun sarısı bulanıktır; içinde sürekli bir “ya yine olursa” duygusu taşır.
Bu, çocuğun korkaklığı değil; hafızasının canlılığıdır.
Resimler ve Oyunlar: Sözcüksüz İtiraflar
Çocuklar konuşmaz; çizer ve oynar.
Cathy Malchiodi’nin çalışmalarında gösterdiği gibi, bastırılmış çizgiler, kolsuz figürler ya da sayfanın kenarına sıkışmış bedenler rastlantı değildir. Bu resimler bir sanat ürünü değil; ruhsal durumun kaydıdır.
Oyun da aynı şekilde masum bir eğlence değildir. Donald Winnicott, oyunu çocuğun gerçeklikle pazarlık yaptığı alan olarak tanımlar. Travmaya maruz kalan çocuklarda oyunun tekrara düşmesi, sertleşmesi ve donuklaşması; yaşananın hâlâ içeride çalıştığını gösterir.
Bugünün Meselesi: “Bir Şey Olmadı” Cümlesi
Kreşlerde yaşanan şiddetin ardından en sık duyulan cümle şudur:
“Abartılacak bir şey yok.”
Oysa çocuk ruhsallığı açısından asıl tehlike, yaşananın küçümsenmesidir. Çünkü travmayı derinleştiren çoğu zaman olay değil; inanılmamaktır. Çocuk anlatamadığında değil, anlatamadığı için yalnız kaldığında yaralanır.
Sonuç: Renkleri Geri Getirmek
Bir çocuğun dünyası solduğunda, bunu yalnızca o çocuk taşımaz. Bastırılmış çocukluklar, ileride ya bastıran ya da sessiz kalan yetişkinler yaratır. Bu, bireysel bir sorun değil; toplumsal bir döngüdür.
Renkleri geri getirmek; yalnızca kamera koymakla, yönetmelik yazmakla olmaz. Görmek, inanmak ve ciddiye almak gerekir. Çünkü bazen bir çocuğun hayatını kurtaran şey, yetişkinlerin duyduğu o küçük, titrek fısıltıdır.
Ve o fısıltı şunu söyler:
“Beni gör.”
Dr. Dilek Baran
