Dinin ve Yazmanın Kalbi İhlas, Samimiyet
Kur'an-ı Kerim’de “Hâlis din Allah’ındır” (Zümer, 3) buyurulur. Yani dinin özü, dünya menfaatından arınmış niyettir. Amelin büyüklüğü değil, niyetin berraklığıdır esas olan. Küçük bir amel, ihlâsla dağ gibi olur; büyük bir hizmet, riya ile küle döner.
Üstad Said Nursî, ihlâsı “en büyük kuvvet” olarak tarif eder ve talebelerine defalarca şunu hatırlatır: “Amelinizde rıza-yı İlâhî olmalı. Eğer O razı olsa, bütün dünya küsse ehemmiyeti yok.” Çünkü ihlâs, ameli Allah’a bağlar; samimiyet, kalbi dünyadan koparır.
Gösterişli sözler, yüksek perdeden hamasî çıkışlar, sosyal medyada parlatılmış dindarlık görüntüleri… Fakat iç dünyada murakabe yoksa, o ses gerçekten boş bir davul sesine benzer.
Peygamber Efendimiz Muhammed (sav) bir hadiste amellerin niyetlere göre olduğunu bildirirken, dinin merkezine kalbi koymuştur. Kalp temiz değilse, dilde kalan sloganik dindarlık sadece dini darlaştırıp duman üretir.
İhlâsın zıddı riyadır. Riya ise gizli şirktir. İnsanların alkışı için yapılan iş, Allah katında da faydasız. Vitrin, gözleri kandırabilir; fakat hakikat terazisi kalbe bakar. Samimi insan çok bağırmaz. Göstermez, yaşar. İlan etmez, taşır. Onun derdi faniyatta görünmek değil, "Görünmeyene" görünmektir.
İhlâs, insanı küçültmez; bilakis büyütür. Çünkü kişi kendini merkeze koymaktan vazgeçer. “Ben yaptım” yerine “Lütfeden O’dur” der. Dini hayatın temeli gösteriş değil, derinliktir. Şatafat değil, sadeliktir. Gür ses değil, temiz yürektir.
Vitrin süslemesi rüzgârla dağılır. İhlâs ise görünmez bir kök gibi, insanı ayakta tutar.
İhlâs ve samimiyet, dinî hayatın temelidir. Temel zayıfsa bina süslü olsa ne yazar? Vitrini parlak ama içi boş bir hayat, sesi gür çıkan ama içi kof bir davula benzer. Gürültü yapar; fakat mana taşımaz.
Bugün en büyük imtihanlarımızdan biri, görünür olma arzusudur. İnsanların bir kısmı artık yaşamak için değil, göstermek için yaşıyor. Hayır yaparken fotoğrafı, konuşurken alkışı, hizmet ederken takdiri düşünüyor. Oysa ihlâs, alkışın sustuğu yerde başlar.
Din, bir “gösteri alanı” değildir. O, kalple Allah arasında kurulan mahrem bir bağdır. Bu bağın gücü, dışarıdan ölçülmez. Ne kürsünün yüksekliğiyle ne mikrofonun sesiyle ne de kalabalığın coşkusuyla ilgilidir. İhlâsın ölçüsü, kalpteki niyetin berraklığıdır.
Riya, modern zamanın en sinsi hastalığıdır. İnsan bazen kendini bile kandırır. “Ben Allah için yapıyorum” der; fakat içinde görünme arzusu gizlidir. Bu yüzden büyükler, amelden önce niyeti, hizmetten önce kalbi düzeltmeye çalışmışlardır.
Samimi insanın alameti şudur: O, görünmese de çalışır. Takdir edilmese de devam eder. Anlaşılmasa da kırılmaz. Çünkü hedefi insanlar değil, Hakk’ın rızasıdır.
Yıllarca eğitim camiasında bulunan birinin şunu çok net gördüğünü tahmin ederim, öğrencinin kalbine dokunan öğretmen, en çok bağıran değil; en çok inanan ve en çok yaşayan öğretmendir. Çocuklar sözden çok hâle bakar. Hayat da böyledir. İnsanlar söylemden çok samimiyeti hisseder. Zira ihlâs, azı çoğa çevirir. Riya, çoğu hiçe indirir.
Gösterişli bir dindarlık kısa sürede yorulur. Çünkü insanı taşıyan güç, dış motivasyondur. Alkış bittiğinde enerji de biter. Fakat ihlâsla yapılan iş, kökü derinlere inmiş bir ağaç gibidir. Fırtına onu sarsar ama deviremez.
En çok ihtiyacımız olan şey; daha fazla konuşmak değil, daha fazla arınmaktır. Daha fazla görünmek değil, daha fazla derinleşmektir. Gür sesler çoğaldıkça hakikat artmıyor; bazen tam tersine, gürültü hakikatin sesini bastırıyor. O halde kendimize şu soruyu sormalıyız:
Ben bu işi gerçekten Allah için mi yapıyorum, yoksa insanların gözünde bir yer edinmek için mi? Bu soru şiddetli şekilde rahatsız edicidir. İhlâsın kapısı bu rahatsızlıktır zaten
**
Yıllarımı eğitime verdim; fakat kalemle kurduğum bağ, başka bir imtihan sahası açtı önüme. Sınıfta ihlâsı korumak zordu; yazarlıkta daha da zor olduğunu gördüm. Çünkü kalem görünmez bir alkış üretir. Okunmak, beğenilmek, takdir edilmek… Bunlar yazar nefsinin en hassas damarlarına dokunur.
Said Nursî’nin İhlâs Risalesi’ni her okuyuşumda şunu hissettim: Bu metin yalnız kürsü ehline değil, kalem ehline de hitap ediyor. “Amelinizde rıza-yı İlâhî olmalı” düsturu, yazının da mihenk taşıdır.
Bir makale yazarken insanın içinde iki ses konuşur. Biri der ki: “Hakikati söyle.” Diğeri fısıldar: “Etkili ol, ses getir, konuşulsun.” İşte ihlâs bu iki ses arasındaki tercihtir.
Kur'an-ı Kerim’deki “Hâlis din Allah’ındır” hükmü, kalemin de istikametini belirler. Eğer yazı hakikat içinse, az okunması kıymetini azaltmaz. Fakat şöhret içinse, çok okunması değer kazandırmaz. Yazarlıkta en ince tehlike şudur: Hakikati savunurken bile nefsini savunmak.
Bir fikri müdafaa ederken aslında kendi konumunu, itibarını, çevresini koruma refleksi devreye girebilir. Bu durumda yazı, ibadet olmaktan çıkar; psikolojik bir savunmaya dönüşür.
Her kitap, yazarının niyetini saklar içinde. Okuyucu bazen cümlelerin arasındaki kokuyu alır. Samimiyetin kokusu vardır; riya da kokabilir tabii.
Çeçen İnguş sürgününü yazarken, "Siyahtan Turkuaza Koşmak" derken , "Nur Üstad"la beraber seyahat ederken hakikat arayışlarını, tarihî acıları yazarken şunu fark ettim: Eğer metnin merkezinde Allah rızası yoksa, anlatılan dram bile bir vitrin süsüne dönüşebilir. Oysa ihlâs, yazıyı propaganda olmaktan kurtarıp dua haline getirmektir.
Yazar için en tehlikeli an, takdirin arttığı andır. Çünkü nefis “demek ki doğru yoldasın” diye değil; “demek ki beğeniliyorsun” diye sevinir. Üstad’ın şöhret uyarısı burada daha iyi anlaşılır. Yazarlıkta görünürlük arttıkça, görünmeden kalmak zorlaşır. Oysa hakikate hizmet eden kalem, alkışa değil istikamete bakar.
İhlâslı yazının alametleri şunlar elbet. Popüler olana değil, doğru olana meyleder. Sertleşmeden tenkit, kırmadan ikaz eder. Kendi payını küçültür, hakikatin payını büyütür.
İhlâs, kalemi sadeleştirir. Şatafatlı cümleler kurma arzusu azalır. Hakikat yeterli olur.
Neticede şunu diyorum: Yazarlık da bir hizmettir. Hizmet ise niyetle değer kazanır. Kalem, ya nefsin vitrini olur ya da hakikatin aynası. Bugün geriye dönüp baktığımda şunu anlıyorum:
En çok ses getiren yazılar değil, en çok dua alan yazılar kalıcıdır. Ve belki yazarlığın en büyük sırrı, kalemi tutan el değil, kalbi tutan niyet mühimdir deyip garip görülse de "Hakikat haktır, tebeddül etmez" kaidesiyle "müsbet"çe kalem oynatmaktır.
Mehmet Nuri yardım
