Gidişin Adı: Umutsuzluk
Kadınlar bir anda gitmez. Ne bir sabah uyanıp valiz toplarlar ne de anlık bir öfkeyle kapıyı çarparlar. Gidiş, çoğu zaman çok daha önce başlar; sessiz, görünmez ve kimsenin önemsemediği küçük kırılmalarla. Küçümseyen bir bakışta, ertelenen bir özürde, “abartıyorsun” denilerek geçiştirilen her duyguda umut biraz daha aşınır.
Kadın giderken aslında sevgiden değil; umutsuzluktan vazgeçmiştir. Çünkü umut, kalmanın son gerekçesidir.
Toplumda sıkça kurulan bir cümle vardır:
“Biraz daha sabretseydi.”
Oysa sosyolojik olarak sabır çoğu zaman bir erdem değil, yük olarak kadınlara öğretilmiş bir roldür. Kimse şu soruyu sormaz: Neye sabredecekti? Görülmemeye mi, duyulmayan yıllara mı, değersizleştirilen emeğe mi?
Amerikalı sosyolog Arlie Hochschild, ilişkilerde özellikle kadınların üstlendiği görünmez yükü “duygusal emek” kavramıyla açıklar. Kadın; tartışmaları yumuşatan, ilişkiyi onaran, karşısındakinin ruh halini düzenleyen, evin ve ilişkinin duygusal iklimini ayakta tutan taraftır. Ancak bu emek süreklidir ve çoğu zaman karşılık bulmaz.
Hochschild’e göre kadınlar ilişkide yalnızca sevilmekle yetinmez; ilişkinin devamı için sürekli çalışırlar. İşte bu emek fark edilmediğinde, kadın sadece yorulmaz — umudunu kaybetmeye başlar. Dışarıdan bakıldığında hâlâ “idare ediyor” gibi görünse de içeride derin bir kopuş başlamıştır.
Modern toplumun ilişkiler yapısını inceleyen Zygmunt Bauman ise günümüz bağlarını “akışkan ilişkiler” olarak tanımlar. İnsanlar bağ kurmaktan çok zarar görmemeye odaklanır; sorumluluk ağırlaştığında geri çekilir. Kadınlar ise çoğu zaman bağlanmaya teşvik edilir ama bağın yükü paylaşıldığında yalnız bırakılır.
Bauman’ın vurguladığı gibi, ilişki karşılıklılık üzerine kurulmadığında güven erir, umut zayıflar. Kadın, tek taraflı bir çabanın içinde kaldığını fark ettiğinde, gidiş kaçınılmaz bir sona dönüşür.
Kadın gitmeden önce çok şey dener.
Konuşur.
Anlatır.
Susar.
Yeniden anlatır.
Bazen beklentilerini küçültür, bazen kendinden vazgeçer. Gitmeden önce aslında defalarca “kalabilir miyim?” diye bakar karşısındakine. Ama her seferinde aynı boşlukla karşılaşır. İşte o noktada gidiş bir tercih olmaktan çıkar; bir sonuç halini alır.
En büyük yanılgı şudur: Kadının gidişi bir tehdit sanılır.
“Giderse gitsin” denir.
Oysa giden kadın, çoktan içinden gitmiştir. Bedeni hâlâ oradayken ruhu o ilişkiden ayrılmıştır bile. Umut bitmiştir çünkü. Ve umut bittiğinde sevgi bile tutamaz insanı.
Kadınlar umutları tükendiğinde gider. Çünkü kalmak artık bir fedakârlık değil, kendine ihanet haline gelmiştir. İnsan, sürekli yok sayılarak mutlu olamaz.
Bu gidiş bir isyan değildir.
Bir kapıyı çarpma hali hiç değildir.
Bu gidiş; sessizce anahtarı bırakma anıdır.
Belki de bu yüzden ardından sıkça şu cümle duyulur:
“Neden gittiğini anlamadım.”
Çünkü umut yüksek sesle ölmez.
Bağırmaz.
Kavga etmez.
Yavaşça susar.
Ve o sessizlik fark edilmediğinde, geriye yalnızca gidiş kalır.
Dr. Gülçin ITIRLI ASLAN
